Ha ho nahanoa ka dikgetho tsa ho paka dijo bakeng sa ho di isa kapa ho di nka, dikgwebo di sekaseka hore na dijo di dula di le foreshe jwang ka setshelong. Nakong ya tshebetso, di hloleha ho hlahloba dikgetho tse fumanehang mme di hlokomoloha karolo ya botsitso. Ka kakaretso, ho na le dikgetho tse pedi bakeng sa dikgwebo tsa dijo: mabokose a pampiri le ho paka ka polasetiki. Ho bohlokwa ho kgetha kgetho e fanang ka theko e tlase, mefutafuta, boleng le moralo o bolokehileng tikolohong.
Ho ea ka Setsi sa Tšireletso ea Tikoloho sa US (EPA), lijana le liphutheloana li etsa karolo e fetang 28% ea lithōle tsohle tsa 'masepala (MSW) United States feela. Liphutheloana tsa lijo le lino li etsa karolo e ka bang 50% ea lithōle tsohle tsa liphutheloana, ho ea ka Frontiers in Food Science and Technology. Kahoo, liphutheloana tsa ho nka le ho isa lijo ke ntho e tšoenyang haholo kaha boholo ba lithōle tsena li fella libakeng tsa lithōle le maoatleng, tse nang le tšusumetso e kholo bophelong ba leoatle, li tlatsetsa ho ntšeng khabone, tšebeliso ea mehloli le tšilafalo.
Ka lebaka la mathata ana, likhoebo joale li ikamahanya le lipheo tse sireletsang tikoloho ntle le ho beha tšebetso ea lijo tse chesang kapa tse mafura kotsing. Bareki le lireschorente joale ba labalabela ho sephutheloana se tsitsitseng seo se kenyeletsa lintlha tsa bohlokoa tse kang ho bola ha lintho tse phelang, ho sebelisoa hape ha tsona, le ho boloka matla hantle. Kahoo, ebang u khoebo kapa u mong'a reschorente, 'me u labalabela ho fetolela khoebo ea hau ho ea ho liphutheloana tse tsitsitseng ha u ntse u boloka lijo li le foreshe, sengoloa sena se bapisa le ho totobatsa melemo le mathata a mefuta ena e 'meli ho u thusa ho hokahanya khoebo ea hau le tikoloho ntle le ho beha boleng ba lijo kotsing.
Karolong ena ea sengoloa, re tla buisana ka tšusumetso ea tikoloho ea liphutheloana tsa polasetiki le hore na ke lintlha life tse tlatsetsang ho khabone e kholo ea eona, ho tloha ho ntšoeng ha mafura a khale ho isa boteng ba eona ba nako e telele maoatleng a rona.
Ho na le mathata a mangata a tikoloho a amanang le ho paka polasetiki, 'me har'a mathata ao ke hore ho theha ho paka polasetiki ho hloka ho etsa li-polymer tse kang polyethylene kapa PET, tse itšetlehileng haholo ka mehloli e sa tsosolosoeng. Ts'ebetso ea tlhahiso e na le litlhoko tse phahameng tsa matla tse amanang le indasteri ea petrochemical:
Bothata bo bong bo boholo ka polasetiki ke nako ea eona e telele. Liplastiki tse sa boleng lia senyeha hore e be likotoana tse nyenyane tse bitsoang li-microplastic tse ka nkang lilemo tse 400 ho isa ho tse fetang 1,000. Sena se etsa hore likotoana tsena li qetelle li le libakeng tsa ho lahla lithōle kapa maoatleng, e leng se sokelang mefuta-futa ea lintho tse phelang le bophelo ba leoatleng, e leng se qetellang e le karolo ea ketane ea lijo.
Bo-rasaense le bafuputsi ba ntse ba sebetsa ka thata ho sebelisa polasetiki hape, empa leha ho le jwalo, sekgahla sa ho e sebedisa hape se ntse se le tlase. Ka tlase ho boletswe tse ding tsa data le dipalopalo tsa kamoo tshebediso ya polasetiki e kentseng letsoho kateng ho baketseng mathata a taolo ya ditshila.
Hangata ho paka pampiri ho nkoa e le tharollo e tsitsitseng ea ho paka bakeng sa lintho tse nkiloeng le tse romelloang. Karolong ena ea sehlooho, re tla hlahloba se etsang hore e be tharollo e tsitsitseng bothateng ba ho paka le hore na li na le mathata afe.
Lisebelisoa tse tala tsa ho paka pampiri hangata li tsoa mehloling ea baeloji, mehloling e kang pulp ea lehong, lehlaka, kapa masalla. Ha lifate le limela li ntse li hola ka ho monya CO2, sena se fella ka ho fokotsa mesi e kotsi haeba thepa e tala e fumanoa mekhatlong e tsitsitseng ea setifikeiti joalo ka FSC (Lekhotla la Tsamaiso ea Meru). Hangata bahlahisi ba khetha ho sebelisa lehlaka bakeng sa ho paka pampiri kaha li hola kapele ka likhoeli tse 6 ho isa ho tse 8 'me sekhahla sa tsona sa ho monya khabone se potlakile haholo ha se bapisoa le lifate tsa setso.
E 'ngoe ea melemo ea bohlokoa eo ho paka pampiri ho nang le eona ho feta ho paka polasetiki ke hore nako ea eona ea ho bola e khuts'oane, 'me sekhahla sa eona sa ho sebelisa hape se phahame. Pampiri e ka bola ka libeke, 'me lefatšeng ka bophara, sekhahla sa ho sebelisa pampiri hape se phahame haholo, moo US e fihlelang sekhahla sa hoo e ka bang 68%, ho latela Mokhatlo oa Amerika oa Meru le Lipampiri. Melemo e meng e kenyelletsa:
E 'ngoe ea litšitiso tse kholo tlhahisong ea pampiri ke hore ts'ebetso ena ka setso e hloka metsi a mangata. Ha ho bapisoa le tlhahiso ea polasetiki, ho hlahisa pampiri ho hloka metsi a fetang a 4 ho feta ho hlahisa polasetiki. Leha ho le joalo, ka boqapi ba theknoloji, bo-rasaense le bafuputsi ba ntse ba sebetsa khafetsa ho fokotsa tšebeliso ea metsi bakeng sa tlhahiso ea pampiri. Boqapi bo joalo bo kenyelletsa tšebeliso ea faeba e bōpiloeng, e sebelisang masala a temo ho fokotsa ho rengoa ha meru le tšebeliso ea metsi. Ho feta moo, lifeme tsa tlhahiso ea pampiri hona joale li sebelisa metsi hape, e leng se entseng hore metsi a hloekileng a fokotsehe.
Karolong ena ea sengoloa, re tla be re etsa papiso ea hlooho le hlooho ka mokhoa oa tafole pakeng tsa liphutheloana tsa pampiri le liphutheloana tsa polasetiki ho thusa ho fumana qeto ea hore na ke khetho efe ea liphutheloana e molemohali mabapi le ho boloka lijo li le foreshe ebile li phetse hantle ha ka nako e ts'oanang li ntse li tšoarella.
Likaroloana | Pampiri ea ho Pampiri | Sephutheloana sa polasetiki |
Monyetla oa ho Futhumala ha Lefatše | E ka tlase. E ka ntjhafatswa; Tšebeliso ea mafura a khale e fokotsehile ka ~143%. | E phahameng. E itshetlehile ka mafura a mesaletsa ya dintho; ~6kg CO2/kg. |
Sekhahla sa ho Sebelisa Hape | E Phahameng (68-85%). Lifaeba li ka sebelisoa hape ka makhetlo a 5-7. | E tlase (9-30%). Ho thata ho e arola/ho e hlwekisa. |
Ho bola ha lintho tse phelang | E phahame. E bola ka dibeke/dikgwedi. | Ha ho letho. E tšoarella lilemo tse fetang 400. |
Tšusumetso ea Leoatle | E nyane. E senyeha ka tlhaho. | Tšilafalo e matla ea microplastic. |
Mesi e kotsi ea lipalangoang | E phahameng. Boima bo boima bo eketsa tšebeliso ea mafura. | E ka tlase. Thepa e bobebe e boloka peterole. |
Polokeho ea Bophelo bo Botle | E phahameng. Ha ho na leaching ea microplastic. | Tlase. Mocheso o ntša chefo/liplastiki tse nyenyane. |
Ho na le equation kapa foromo e tsejoang e le equation bakeng sa tshusumetso e felletseng e sebediswang ho bala footprint ya khabone ya ho hlahisa sehlahiswa. Equation ena e ka sebediswa ho bala footprint ya khabone bakeng sa ho hlahisa polasetiki le pampiri, e leng se ka re thusang papisong ya rona ho re thusa ho fumana hore na ke kgetho efe e tshwarellang haholoanyane.
Ho hlahisa 1kg ea polasetiki ho hlahisa hoo e ka bang 6kg ea litšila tse silafatsang (emission factor). Ena ke karolelano ea 1:6. Kahoo, ho hlahisa 1 kg ea polasetiki bakeng sa ho paka, litšila tse hlahisoang li feta boima ba polasetiki ka makhetlo a 6, e leng se etsang hore polasetiki e be theko e boima ha ho tluoa tabeng ea litšila tse silafatsang. Ho etsa 1kg ea pampiri ho hlahisa hoo e ka bang 0.5kg (emission factor) ea litšila tse silafatsang joalo ka CO2 . Sena se tlase haholo ho feta polasetiki bakeng sa boima bo tšoanang ba thepa.
Litšenyehelo tsa ho lahla tse boletsoeng ho equation li bolela phello e hlahisoang ke polasetiki kapa pampiri ka mor'a hore e lahloe. Litšenyehelo tsa ho lahla pampiri li tlase haholo hobane e ka bola habonolo kapa ea sebelisoa hape. Ka lehlakoreng le leng, polasetiki e ka lula libakeng tsa lithōle kapa maoatleng ka makholo a lilemo, kapa ha ho chesoa ho ntša litšila tse ngata, e leng se bakang litšenyehelo tse phahameng tsa ho lahla.
Ho tsamaisa polasetiki ho tlatsetsa hanyane haholo ho tšilafalo e tswang moyeng ha ho bapiswa le pampiri. Ka lebokoseng le nang le boholo bo tshwanang, polasetiki e ngata e ka kenngwa, ha pampiri hangata e le kgolo ebile e le boima, e leng se fellang ka diyuniti tse fokolang ho lekana ka lebokoseng le le leng. Mohlala, ha o sebedisa polasetiki, o ka nna wa hloka 10g ya polasetiki feela ho tshwara sandwich, athe o ka nna wa hloka 30g ya pampiri. Leha ho le jwalo, sena ke leraba hobane haeba o sebedisa pampiri e fetang polasetiki ka makgetlo a mararo, tšilafalo e tswang moyeng e ntse e le tlase. Etswe, Emission Factor bakeng sa pampiri e tlase haholo.
Ha ho pakeloa lijo, botsitso ha se eona feela ntho ea bohlokoa. Ho sebetsa hantle ho bohlokoa joalo ka botsitso, hobane haeba lijo li lula li le foreshe nakong ea leeto le boima ho tloha kichineng ho ea monyako, li nkoa li amoheleha. Karolong ena ea sengoloa, re tla hlahloba hore na thepa ka 'ngoe e tla boloka mocheso joang ka katleho, e thibele ho lutla, le ho mamella ho tšoaroa ho netefatsa hore moreki o fumana lijo tsa boleng bo holimo.
Ha ho tluoa tabeng ea ho tšoarella, polasetiki esale e le molemo ho feta pampiri. Empa ka tsoelo-pele ea theknoloji, liphutheloana tsa pampiri li ntse li tsoela pele, li na le kaho e tsoetseng pele ho lekana le ts'ebetso ea polasetiki:
Ha ho bapisoa le polasetiki, ho paka pampiri ho fana ka dikgetho tse ntle haholo tsa ho iketsetsa tse ntle bakeng sa ho etsa lebitso le tshebetso e ntlafatsang boiphihlelo ba mosebedisi. Dikarolo tsa bohlokwa di kenyeletsa:
Hore likhoebo kapa lireschorente li atlehe, ha li hloke feela ho paka ka mokhoa o tsitsitseng, empa li boetse li hloka ho paka ka theko e tlase. Ka tlase ke tse ling tsa lintlha tse etsang hore ho paka pampiri ho be theko e tlase bakeng sa likhoebo:
Karolong ena ea sengoloa, re tla hlahloba hore na ke khetho efe ea sephutheloana pakeng tsa polasetiki le pampiri e khethiloeng ke moreki 'me re arabe lebaka la eona ho u thusa ho etsa khetho e nepahetseng bakeng sa khoebo ea hau.
Ka lebaka la inthanete, bareki joale ba se ba tseba haholoanyane ka litlamorao tsa tikoloho tsa ho sebelisa sephutheloana se sa tšoarelleng. Bareki joale ba ikemiselitse ho lefa ho feta ho netefatsa hore ba fumana sephutheloana sa lijo tse nkiloeng tse bolokehileng tikolohong, e leng se bontšoang ka ho hlaka ke mekhoa ena:
Ka ditlamorao tse mpe tsa ho sebedisa diphutheloana tse sa tsweleng pele tikolohong, mebuso jwale e beha melao e kang Molao wa Diphakello le Ditshenyeho tsa Packaging (PPWR) wa EU, o ratang pampiri e ka sebediswang hape haholo. Ka nako e le nngwe, dihlahiswa di sebedisa dijana tsa lehlaka le pampiri ho fihlela dipheo tsa ESG. Ditshebeletso tse ntjha tsa ho tlisa thepa di bile di leka dikobo tsa pampiri tse ka sebediswang hape ka ditheolelo bakeng sa ho di kgutlisa.
Qeto e nkiloeng likarolong tse ka holimo ke hore ho paka pampiri hona joale ke khetho e ntle ka ho fetisisa e fumanehang bakeng sa ho paka ka mokhoa o tsitsitseng. Empa potso e ntse e le teng: Na ho paka pampiri ho tsitsitse ka botlalo? Haeba karabo e le che, joale hobaneng, hona ke lintlafatso life tse hlileng li etsoang ho fihlela ho paka lijo tse jeoang tse mosa tikolohong? Karolong ena ea sengoloa, re tla araba lipotso tsa hau ho u thusa ho etsa khetho e nepahetseng bakeng sa khoebo ea hau.
E 'ngoe ea mefokolo e meholo e amanang le mabokose a pampiri ke ho ba kotsing ea mongobo. E 'ngoe ea litokiso tse amanang le ho lokisa bothata ba mongobo ke ho sebelisa lera le lesesaane la polasetiki, empa seo se etsa hore pampiri e se ke ea sebelisoa hape. Ho lokisa seo, saense e tlile ka tharollo eo ho eona ho fafatsoang Aqueous Dispersion Coating pampiring, e omang, e etsang mokoallo o mosesaane haholo, o sa bonahaleng o thibelang metsi le mafura ho monyela. Ho eketsa ho hanyetsa mongobo, ho sebelisoa Enhanced Fiber Bonding, e eketsang matla a metsi bakeng sa lijo tse boima.
Ho sebelisa pampiri e koahetsoeng hape hangata ho thata ho e sebelisa hape, empa ka tsoelo-pele ea saense le theknoloji, joale ho se ho khoneha ho isa bohōleng bo itseng:
Ntho feela e thibelang pampiri ho bitsoa tharollo e tsitsitseng ea ho paka ke hore e hloka ho rengoa ha lifate, 'me mokhoa oa ho etsa pampiri o hloka metsi a mangata. Bo-rasaense le bafuputsi joale ba tlile ka tharollo ea ho sebelisa masala a temo joalo ka joang ba koro le masala a mang a lijalo ho fokotsa tlhoko ea pulp ea patsi e sa tsoakoang bakeng sa thepa e tala bakeng sa pampiri. Ho feta moo, bo-rasaense ba qapile litsela tsa ho sebelisa likhoele tsena tsa limela hape ba sebelisa lits'ebetso tsa mechini ho fapana le metsi. Ka boqapi bo eketsehileng mekhoeng ena, re ka hlola mathata ana ha re bapisoa le polasetiki.
Qetellong, khetho e hlakile: haeba o batla ho ea ho sephutheloana se tsitsitseng, hajoale, pampiri ke sephutheloana se tsitsitseng ka ho fetisisa seo o ka se fumanang bakeng sa ho isa lijo kapa ho nka lintho tse nkiloeng. Pampiri ena e fa likhoebo tse ntle ka ho fetisisa: botsitso le ho hanyetsa mafura le mongobo. Le hoja polasetiki e nkoa e tšoarella, tšilafalo ea nako e telele eo e e bakang tikolohong e ke ke ea hlokomolohuoa. Kahoo haeba u khoebo kapa mong'a reschorente, beha pele likhetho tsa pampiri tse nchafatsoang, tse bolang ho netefatsa hore u fihlela litlhoko tsa bareki le ho fokotsa tšusumetso ea hau ea tikoloho.
Bakeng sa ditharollo tsa boleng bo hodimo le tse sireletsang tikoloho ka mabokoseng, dikotlolong, dijana, diterei le mekotla, hlahloba mefuta e fapaneng ya diphuthelwana tsa pampiri tse ka fetolwang tsa Uchampak ho ntlafatsa mekgwa ya hao ya ho tswela pele kajeno. Uchampak webosaete ho ithuta ho eketsehileng.
Morero oa rona ke ho ba khoebo ea khale ea lilemo tse 100 ka nalane e telele. Re lumela hore Uchampak e tla fetoha molekane oa hau ea ikemiselitseng ho fana ka chelete.